Kuzey ışıkları nerede ve ne zaman görülür?
Kuzey Kutbu'nun çevresinde, yaklaşık 60-75° enlemleri arasında: Norveç'in kuzeyi (Tromsø), İsveç ve Finlandiya Laponyası, İzlanda, Kanada ve Alaska. Eylül'den mart sonuna kadar, karanlık ve bulutsuz gecelerde.
| En iyi aylar | Eylül-mart (mayıs-ağustos arası kutup bölgesinde gece kararmaz) |
|---|---|
| Bu kışın en karanlık dönemleri | 5 Kasım - 13 Kasım · 5 Aralık - 13 Aralık · 3 Ocak - 11 Ocak |
| Gecenin hangi saati? | Akşamın geç saatlerinden gece yarısı sonrasına kadar |
| Türkiye'den görülür mü? | Normalde hayır; yalnız Mayıs 2024 gibi çok güçlü fırtınalarda, kuzey ufkunda soluk bir kızıllık olarak. Ayrıntılar |
| Bu gece görülecek mi? | Uzay havasına bağlıdır, günler önceden bilinemez. Kısa süreli resmî tahmin: NOAA kuzey ışıkları haritası.[42] |
Bölge bilgisi NOAA'dan.[38] Karanlık dönemler, yeni ayın 4 gün öncesinden 4 gün sonrasına kadardır (kendi hesabımız). Gideceğiniz yer için planlayıcıya bakın.
Kuzey ışıkları gezi planlayıcı
Tromsø, Norveç: Kasım 2026
Bu ay 12 gece "çok iyi": karanlık uzun ve ay ışığı yok. Gezinizi bu gecelere denk getirin.
| Gece | Karanlık | Ay | Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| 1 Kasım Paz | 17:20 - 06:00 (12,7 sa) | %49 | Ay ışığı soldurur |
| 2 Kasım Pzt | 17:20 - 06:00 (12,7 sa) | %38 | İyi |
| 3 Kasım Sal | 17:20 - 06:00 (12,7 sa) | %28 | İyi |
| 4 Kasım Çar | 17:20 - 06:00 (12,7 sa) | %19 | Çok iyi |
| 5 Kasım Per | 17:20 - 06:00 (12,7 sa) | %11 | Çok iyi |
| 6 Kasım Cum | 17:00 - 06:00 (13 sa) | %6, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 7 Kasım Cmt | 17:00 - 06:20 (13,3 sa) | %2, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 8 Kasım Paz | 17:00 - 06:20 (13,3 sa) | %0, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 9 Kasım Pzt | 17:00 - 06:20 (13,3 sa) | %1, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 10 Kasım Sal | 17:00 - 06:20 (13,3 sa) | %3, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 11 Kasım Çar | 17:00 - 06:20 (13,3 sa) | %7, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 12 Kasım Per | 16:40 - 06:20 (13,7 sa) | %12, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 13 Kasım Cum | 16:40 - 06:40 (14 sa) | %19, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 14 Kasım Cmt | 16:40 - 06:40 (14 sa) | %27, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 15 Kasım Paz | 16:40 - 06:40 (14 sa) | %35, gökyüzünde değil | Çok iyi |
| 16 Kasım Pzt | 16:40 - 06:40 (14 sa) | %45 | İyi |
| 17 Kasım Sal | 16:40 - 06:40 (14 sa) | %55 | İyi |
| 18 Kasım Çar | 16:40 - 06:40 (14 sa) | %64 | İyi |
| 19 Kasım Per | 16:40 - 06:40 (14 sa) | %74 | Ay ışığı soldurur |
| 20 Kasım Cum | 16:20 - 07:00 (14,7 sa) | %83 | Ay ışığı soldurur |
| 21 Kasım Cmt | 16:20 - 07:00 (14,7 sa) | %90 | Ay ışığı soldurur |
| 22 Kasım Paz | 16:20 - 07:00 (14,7 sa) | %96 | Ay ışığı soldurur |
| 23 Kasım Pzt | 16:20 - 07:00 (14,7 sa) | %99 | Ay ışığı soldurur |
| 24 Kasım Sal | 16:20 - 07:00 (14,7 sa) | %100 | Ay ışığı soldurur |
| 25 Kasım Çar | 16:20 - 07:00 (14,7 sa) | %97 | Ay ışığı soldurur |
| 26 Kasım Per | 16:20 - 07:00 (14,7 sa) | %92 | Ay ışığı soldurur |
| 27 Kasım Cum | 16:20 - 07:20 (15 sa) | %84 | Ay ışığı soldurur |
| 28 Kasım Cmt | 16:20 - 07:20 (15 sa) | %75 | Ay ışığı soldurur |
| 29 Kasım Paz | 16:20 - 07:20 (15 sa) | %64 | Ay ışığı soldurur |
| 30 Kasım Pzt | 16:00 - 07:20 (15,3 sa) | %54 | İyi |
Karanlık: Güneş ufkun 12° altındayken (yerel saat). Değerlendirme yalnız karanlığa ve ay ışığına bakar; ışıkların o gece ne kadar güçlü olacağı uzay havasına bağlıdır ve önceden hesaplanamaz.
Kuzey ışıkları hangi aylarda görülür?
Her ayın ortasında gecenin kaç saat gerçekten karanlık olduğu. Kutup bölgesinde yaz gecesi hiç kararmaz; aralıkta ise gece 16-18 saati bulur. Karanlık süresi uzadıkça ışıkları görme şansı artar.
| Yer | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Oca | Şub | Mar | Nis |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tromsø | - | 6 | 11 | 14 | 16 | 15 | 12 | 8 | - |
| Lofoten (Svolvær) | - | 6 | 11 | 14 | 16 | 15 | 12 | 8 | - |
| Abisko | - | 6 | 11 | 14 | 16 | 15 | 12 | 8 | - |
| Kiruna | - | 6 | 11 | 14 | 16 | 15 | 12 | 8 | 1 |
| Rovaniemi | - | 7 | 11 | 14 | 15 | 15 | 12 | 8 | 3 |
| Levi | - | 6 | 11 | 14 | 16 | 15 | 12 | 8 | 1 |
| Saariselkä | - | 6 | 11 | 14 | 16 | 15 | 12 | 8 | - |
| Reykjavik | 1 | 7 | 11 | 14 | 15 | 14 | 12 | 9 | 4 |
| Murmansk | - | 6 | 11 | 14 | 16 | 15 | 12 | 8 | - |
| Yellowknife | 3 | 8 | 11 | 13 | 15 | 14 | 12 | 9 | 5 |
| Fairbanks | - | 7 | 11 | 14 | 15 | 14 | 12 | 9 | 4 |
Saat cinsinden, Güneş ufkun 12° altındayken. "-": gece o kadar kararmıyor.
Kuzey ışıkları hangi şehirden görülür? Türkiye'den görülür mü?
Kuzey ışıklarının görülebileceği sınır, coğrafi enlemle değil jeomanyetik enlemle, yani Dünya'nın manyetik kutbuna olan uzaklıkla ölçülür. NOAA'nın jeomanyetik fırtına ölçeğine göre orta bir fırtınada (G2) ışıklar tipik olarak 55°, güçlü bir fırtınada (G3) 50°, çok güçlü bir fırtınada (G4) 45°, en üst sınıf olan aşırı fırtınada (G5) ise 40° jeomanyetik enleme kadar iner.[39] Aşağıdaki tablo, Türkçe aramalarda "buradan görülür mü?" diye sorulan şehirler için bunu gösteriyor.
| Şehir | Jeomanyetik enlem | Görmek için gereken fırtına |
|---|---|---|
| Oslo (Norveç) | 59,7° | Orta fırtına (G2) ve üstü |
| Stockholm (İsveç) | 58,0° | Orta fırtına (G2) ve üstü |
| Kopenhag (Danimarka) | 55,4° | Orta fırtına (G2) ve üstü |
| Hamburg (Almanya) | 53,7° | Güçlü fırtına (G3) ve üstü |
| Amsterdam (Hollanda) | 53,4° | Güçlü fırtına (G3) ve üstü |
| Londra (İngiltere) | 53,3° | Güçlü fırtına (G3) ve üstü |
| Toronto (Kanada) | 52,7° | Güçlü fırtına (G3) ve üstü |
| Berlin (Almanya) | 52,2° | Güçlü fırtına (G3) ve üstü |
| New York (ABD) | 49,9° | Çok güçlü fırtına (G4) ve üstü |
| Zürih (İsviçre) | 48,0° | Çok güçlü fırtına (G4) ve üstü |
| Viyana (Avusturya) | 47,5° | Çok güçlü fırtına (G4) ve üstü |
| Edirne | 39,6° | Yalnız olağanüstü fırtınada (Mayıs 2024 gibi) |
| İstanbul | 38,6° | Yalnız olağanüstü fırtınada (Mayıs 2024 gibi) |
| Ankara | 36,9° | Yalnız olağanüstü fırtınada (Mayıs 2024 gibi) |
| Antalya | 34,3° | Yalnız olağanüstü fırtınada (Mayıs 2024 gibi) |
Jeomanyetik enlemleri, NOAA'nın 2025 jeomanyetik kutup konumuyla (80,85° K, 72,76° B) kendimiz hesapladık.[43] Kuzey Amerika manyetik kutba daha yakın olduğu için Toronto ya da New York, aynı coğrafi enlemdeki Avrupa şehirlerinden daha kuzeydeymiş gibi davranır. Oslo ve Stockholm'den ışıklar güçlü gecelerde kuzey ufkunda görülebilir; ama düzenli ve gökyüzünün tamamını kaplayan ışıklar için Tromsø, Abisko ya da Laponya gibi ışık halkasının altındaki yerlere gitmek gerekir.
Türkiye'nin jeomanyetik enlemi 34° ile 40° arasındadır; yani en güçlü fırtınaların bile tipik sınırının hemen güneyinde kalır. İstisna, çok nadir görülen olağanüstü fırtınalardır. 10 Mayıs 2024'te başlayan ve 2003'ten beri ilk kez G5 düzeyine ulaşan fırtınada kuzey ışıkları 26° manyetik enleme kadar, ABD'nin güneyinden ve Hindistan'ın kuzeyinden görüldü.[40] Böyle bir gecede Türkiye'den de kuzey ufkunda kırmızımsı bir parıltı görülebilir; ama bu, kutup bölgesindeki yeşil perdeler gibi değildir ve çoğu zaman gözden çok fotoğrafta belirgindir. Bir sonraki böyle fırtınanın ne zaman olacağı önceden bilinemez.
Kuzey ışıkları nasıl oluşur?
Güneş, uzaya sürekli olarak elektrik yüklü parçacıklar savurur (Güneş rüzgârı); zaman zaman da büyük patlamalarla bunun çok daha güçlüsünü gönderir. Bu parçacıkların bir kısmı Dünya'nın manyetik alanına takılır, enerji kazanır ve kutuplara yakın bölgelerde manyetik alan çizgileri boyunca atmosfere iner.[41] Atmosferin üst katmanlarındaki gazlara çarptıklarında bu gazlar ışık verir. Işıklar yerden 80 ila 500 kilometre yükseklikte oluşur.[38]
Renkleri, çarpılan gaz belirler: oksijen yeşil ve kırmızı, azot mavi ve mor ışık verir.[41] En sık görülen renk yeşildir; çok güçlü fırtınalarda üst kısımda kırmızı, alt kenarda mor tonlar belirir. Işıkların kutuplarda toplanmasının nedeni, manyetik alanın parçacıkları oraya yönlendirmesidir. Bu yüzden ışıklar Kuzey Kutbu'nun çevresinde halka biçimli bir bölgede, yaklaşık 60 ile 75 derece enlemleri arasında en sık görülür.[38] Aynı olay güney yarımkürede de yaşanır; ona güney ışıkları (aurora australis) denir.
Kuzey ışıklarını görme ipuçları
- Karanlık mevsimde gidin. Kutup bölgesinde mayıs-ağustos arasında gece hiç kararmaz; ışıklar olsa da görülmez.[38] Eylül-mart arası doğru zamandır.
- Ay ışığına dikkat edin. Dolunay gökyüzünü aydınlatır ve soluk ışıkları siler. Yukarıdaki planlayıcıda ayın gökyüzünde olmadığı geceler "çok iyi" işaretlidir; gezinizi mümkünse yeni ay dönemine denk getirin.
- Şehir ışıklarından uzaklaşın ve kuzeye bakın. Işıklar genellikle kuzey ufkunda başlar, güçlendikçe gökyüzüne yayılır. Hareketlenme çoğu zaman akşamın geç saatlerinde, gece yarısına doğru artar.[38]
- Bulut en büyük engeldir. Gökyüzü kapalıysa en güçlü fırtınada bile bir şey görülmez. Birkaç gece kalmak ve hava tahminini izlemek şansı artırır.
- "Bu gece görülecek mi?" sorusunun cevabı uzay havasına bağlıdır ve günler önceden kesin bilinemez. Resmî kısa süreli tahmin için NOAA'nın kuzey ışıkları tahmin haritasına bakın.[42]
- Gözle fotoğraftaki gibi görünmez. Fotoğraf makinesi ve telefon uzun pozlamayla ışığı biriktirir; soluk ışıklar gözle grimsi yeşil bir bulut gibi, fotoğrafta ise canlı yeşil görünür. Güçlü ışıklar ise gözle de rengiyle ve hareketiyle görülür.
Yeni ay tarihlerini Yeniay Tarihleri, kuzey ülkelerinde gün uzunluğunu Gün Doğumu ve Gün Batımı sayfasında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kuzey ışıkları kaç saat sürer?
Belli bir süresi yoktur. Işıklar birkaç dakika içinde belirip kaybolabilir ya da güçlü gecelerde saatlerce, dalgalar halinde sürebilir. Hareketlenme çoğu zaman akşamın geç saatlerinde, gece yarısına doğru artar. Bu yüzden gece boyunca, özellikle 21:00 ile 02:00 arasında gökyüzünü aralıklarla kontrol etmek en iyi yoldur.
Güney ışıkları da var mı?
Evet. Aynı olay güney yarımkürede de yaşanır ve güney ışıkları (aurora australis) adını alır. Güney Kutbu'nun çevresindeki ışık halkası çoğunlukla okyanusun ve Antarktika'nın üzerinde kaldığı için en çok Antarktika'dan, güçlü gecelerde Yeni Zelanda'nın ve Avustralya'nın güneyinden (Tazmanya) görülür.
Kuzey ışıkları için ayın bir önemi var mı?
Var. Dolunay gökyüzünü aydınlatır ve soluk ışıkları siler; yalnız güçlü ışıklar görülür. Yeni ay döneminde ise gökyüzü en karanlık haldedir ve soluk ışıklar da seçilir. Bu yüzden kuzey ışıkları gezileri mümkünse yeni ayın birkaç gün öncesi ile sonrasına denk getirilir. Sayfadaki planlayıcı her gece için ay ışığını hesaplıyor. Gezi planlayıcı →
Kaynaklar
- [38]AuroraNOAA Uzay Hava Durumu Tahmin Merkezi (SWPC)
- [39]NOAA Space Weather ScalesNOAA Uzay Hava Durumu Tahmin Merkezi (SWPC)
- [40]How NASA Tracked the Most Intense Solar Storm in DecadesNASA (16 Mayıs 2024)
- [41]What Is an Aurora?NASA Space Place
- [42]Aurora - 30 Minute ForecastNOAA Uzay Hava Durumu Tahmin Merkezi (SWPC)
- [43]Wandering of the Geomagnetic PolesNOAA Ulusal Çevre Bilgi Merkezleri (NCEI)
- Tarih ve saatler: Astronomy Engine ile Türkiye saatine göre hesaplanmıştır (nasıl doğruladık?).
- Ay görseli: NASA Scientific Visualization Studio.
Sitedeki bütün kaynaklar ve hangi bilgiyi nereden aldığımız: Kaynaklar.
Son güncelleme: