Küçülen Şişkin Ay

Ay hangi taraftan eksilir?

Ay dolarken de eksilirken de değişim sağ taraftan başlar. Büyüyen ayda sağ kenar ilk aydınlanan yerdi. Dolunaydan sonra karanlık da aynı yerden, sağ kenardan girer. Böylece küçülen şişkin ayın aydınlık kısmı sola doğru kayar.

Ay yüzeyinde duran biri için bu, gün batımının yaklaşmasıdır. Dolunayda ayın bize bakan yüzünün her yerinde öğle vaktidir. Küçülen şişkin ayda sağ kenarda gün batmış, gece başlamıştır. Bu karanlık çizgi her gün yaklaşık 12 derece ilerler.

Sabah gökyüzündeki ay

Küçülen şişkin ay, gün doğduğunda hâlâ gökyüzündedir ve sabah saatlerinde batı yönünde, mavi gökyüzünün üzerinde soluk bir disk olarak görülür. Sabah işe ya da okula giderken batıya bakan birçok kişi ayı bu dönemde görür ve "ay neden gündüz çıkmış?" diye şaşırır. Aslında ay doğmamış, henüz batmamıştır.

Akşamları ise durum terstir: dolunaydan birkaç gün sonra akşam saatlerinde ay gökyüzünde yoktur. Ay ancak gece ilerlediğinde doğu ufkundan, çoğu zaman turuncu ve iri görünerek yükselir.

Doğarken neden turuncu görünür?

Ufka yakın ayın ışığı, bize ulaşmak için atmosferin çok daha kalın bir katmanını geçer. Bu yolda mavi ışık daha çok saçılır, kırmızı ve turuncu ışık ise geçer. Gün batımında Güneş'in kızarmasının nedeni de budur. Ay yükseldikçe ışığın geçtiği hava katmanı incelir ve ay yeniden beyazlaşır.

Gözlem için

Bu dönemde aydınlık ile karanlığın sınırı ayın sağ tarafındadır ve kraterler o kenarda yeniden gölgeli, belirgin görünür. Ama ayın gece geç doğması, akşam gözlemlerini zorlaştırır. Erken kalkanlar için şafaktan önceki saatler en iyi zamandır.

Sırada son dördün var: ayın sol yarısının aydınlık göründüğü, gece yarısı doğan yarım ay.