Hilal

Akşam hilali, sabah hilali

Hilal, ay Güneş'e gökyüzünde yakınken görülür. Bu yüzden onu gecenin ortasında aramak boşunadır. Ya Güneş battıktan hemen sonra ya da Güneş doğmadan hemen önce, ufka yakın bir yerde durur.

Büyüyen hilal yeni aydan sonraki günlerde görülür. Ay her akşam bir öncekinden biraz daha yüksekte ve biraz daha kalın olur. Türkiye'den bakınca aydınlık kısmı sağdadır, yani batmakta olan Güneş'e doğru bakar.

Küçülen hilal ise son dördünden sonraki sabahlarda görülür ve her sabah biraz daha incelir. Aydınlık kısmı soldadır, yani doğmak üzere olan Güneş'in yönüne bakar. Erken kalkanların gördüğü bu hilal, akşam hilali kadar bilinmez.

Hilalin ucuna, yani "boynuzlarına" bakarak da yön bulabilirsiniz: boynuzlar her zaman Güneş'in tersine bakar.

Ayın karanlık kısmı neden hafifçe görünür?

Hilal evresinde dikkatli bakarsanız, ayın karanlık kalan kısmının da soluk, kül rengi bir ışıkla seçilebildiğini görürsünüz. Bu ışığa Dünya ışığı denir.

Kaynağı Dünya'nın kendisidir. Güneş ışığı Dünya'daki bulutlardan, okyanuslardan ve buzullardan yansıyarak aya ulaşır, oradan da tekrar bize döner. Hilal evresinde aydan bakılınca Dünya neredeyse tamamen aydınlıktır, bu yüzden ayın gece tarafına epey ışık gönderir. Bu olayı ilk doğru açıklayan kişi, 1500'lerin başında Leonardo da Vinci olmuştur.

Dünya ışığı en iyi, alacakaranlıktan biraz sonra, hilal henüz inceyken görülür. Dürbünle bakıldığında karanlık kısımdaki büyük lekeler bile seçilebilir.

Hilal neden bazen yatık, bazen dik durur?

Hilalin gökyüzündeki duruşu mevsime göre değişir. Bunun nedeni, ayın ve Güneş'in gökyüzünde izlediği yolun (ekliptiğin) akşam ufkuyla yaptığı açının yıl boyunca değişmesidir.

• İlkbahar akşamlarında bu yol ufka diktir. Büyüyen hilal hızla yükselir, boynuzları yukarı bakan bir kayık gibi görünür ve uzun süre gökyüzünde kalır.
• Sonbahar akşamlarında yol ufka yatıktır. Hilal ufka yakın kalır, yana eğik durur ve kısa sürede batar.

Sabah hilalinde durum tersine döner: küçülen hilal en iyi sonbahar sabahlarında görülür. Ekvatora yakın ülkelerde ise hilal hemen her zaman yatık, kayık gibi görünür.

Hilal ve Hicri takvim

Hicri takvimde her ay, yeni aydan sonra ilk hilalin görülebildiği akşam başlar. Bu yüzden hilalin ilk kez görüldüğü an yüzyıllardır özenle gözlenir. Çok ince bir hilali görebilmek için ayın Güneş'ten yeterince uzaklaşmış olması, havanın açık ve batı ufkunun engelsiz olması gerekir.

Türk bayrağındaki ay da bir hilaldir. Bayraktaki hilalin dış kenarı solda, açık tarafı sağdadır. Yani gökyüzündeki küçülen hilale benzer.

Bir uyarı

İnce hilal, Güneş'e çok yakın olduğu için onu dürbün ya da teleskopla ararken çok dikkatli olun. Güneş tamamen batmadan bu araçlarla ufka bakmayın. Güneş'e dürbünle bakmak kalıcı göz hasarına yol açabilir.