11 Ağustos 1999: yüzyılın son tam tutulması
Ay'ın gölgesi o gün Kuzey Atlantik'ten başlayıp Avrupa, Türkiye, Orta Doğu ve İran üzerinden Hindistan'a uzanan bir şerit çizdi. Bu, 20. yüzyılın son tam güneş tutulmasıydı. Türkiye'de tam tutulma şeridi Batı Karadeniz kıyısından girdi, Anadolu'yu kuzeybatıdan güneydoğuya çaprazlama geçti. Tam tutulmanın il merkezinden görüldüğü iller şunlardı: Amasya, Bartın, Batman, Çorum, Diyarbakır, Elazığ, Kastamonu, Siirt, Sivas, Şırnak, Tokat, Tunceli.
İl merkezleri arasında tam tutulma en uzun Kastamonu merkezinde, 2 dakika 21 saniye sürdü. Tutulma Türkiye saatiyle öğleden sonra, Güneş gökyüzünde yüksekteyken yaşandı; şeridin dışında kalan illerde de Güneş'in büyük kısmı örtüldü ve gündüz belirgin biçimde karardı.
1999 tutulması ve Gölcük depremi
Tutulmadan altı gün sonra, 17 Ağustos 1999 gecesi Marmara Bölgesi'ni büyük Gölcük depremi vurdu. İki olayın arka arkaya yaşanması, tutulmanın depremi tetiklediği inancını yaygınlaştırdı. Bilimsel olarak böyle bir bağlantı yoktur: Tutulma sırasında Ay ile Güneş'in Dünya'ya uyguladığı çekim, her yeni ayda yaşanan hizalanmanınkiyle aynıdır ve bu hizalanma her ay tekrarlanır. Deprem ise Kuzey Anadolu Fayı'nda yüzyıllardır biriken gerilimin boşalmasıydı. Gelgit kuvvetleri ile depremler arasındaki ilişkiyi Süper Ay sayfasında ayrıntılı ele aldık.
29 Mart 2006: Antalya'dan Karadeniz'e
Yedi yıl sonra gölge bu kez Afrika'dan gelip Akdeniz'i geçti ve Türkiye'ye Antalya kıyılarından girdi. Şerit Anadolu'yu güneybatıdan kuzeydoğuya katetti; tam tutulma şu il merkezlerinden görüldü: Aksaray, Amasya, Antalya, Giresun, Karaman, Kayseri, Kırşehir, Konya, Nevşehir, Ordu, Sivas, Tokat, Yozgat. İl merkezleri arasında en uzunu Konya merkezinde, 3 dakika 40 saniye.
Antalya'nın Side ve Manavgat kıyıları şeridin ortasına yakındı; dünyanın dört bir yanından gökbilimciler ve meraklılar tutulmayı izlemek için bölgeye geldi. Tam tutulmada gökyüzü birkaç dakikalığına alacakaranlığa döner: parlak gezegenler ve yıldızlar belirir, Güneş'in çevresinde inci beyazı taç (korona) görünür, hava belirgin biçimde serinler.
2100'e kadar Türkiye'nin tam ve halkalı tutulmaları
İl merkezinden tam ya da halkalı görülecek tutulmalar ve o illerdeki en uzun süre. Aynı tarihte öteki illerden parçalı tutulma görülür; zaman makinesinden ilinizi seçebilirsiniz.
Halkalı güneş tutulması
1 Haziran 2030
13 il merkezi: Balıkesir, Bartın, Bursa, Çanakkale, Düzce, Edirne, İstanbul, Kırklareli, Kocaeli, Sakarya, Tekirdağ, Yalova, Zonguldak
En uzun: Çanakkale, 4 dakika 32 saniye
Tam güneş tutulması
30 Nisan 2060
21 il merkezi: Adana, Adıyaman, Ağrı, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Iğdır, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Mersin, Muş, Osmaniye, Siirt, Şanlıurfa, Tunceli, Van
En uzun: Osmaniye, 5 dakika
Tam güneş tutulması
3 Eylül 2081
22 il merkezi: Adıyaman, Ankara, Bartın, Bolu, Çankırı, Çorum, Düzce, Gaziantep, İstanbul, Kahramanmaraş, Karabük, Kayseri, Kırıkkale, Kırklareli, Kırşehir, Kocaeli, Malatya, Nevşehir, Sakarya, Şanlıurfa, Yozgat, Zonguldak
En uzun: Şanlıurfa, 5 dakika 15 saniye
Tam güneş tutulması
21 Nisan 2088
16 il merkezi: Balıkesir, Bartın, Bilecik, Bolu, Bursa, Çanakkale, Düzce, İstanbul, Karabük, Kastamonu, Kocaeli, Sakarya, Sinop, Tekirdağ, Yalova, Zonguldak
En uzun: Kocaeli, 3 dakika 50 saniye
Halkalı güneş tutulması
23 Temmuz 2093
19 il merkezi: Ağrı, Bayburt, Bingöl, Bitlis, Erzincan, Erzurum, Giresun, Gümüşhane, Hakkari, Muş, Ordu, Rize, Samsun, Siirt, Sinop, Şırnak, Trabzon, Tunceli, Van
En uzun: Gümüşhane, 4 dakika 35 saniye
Bir yerden tam tutulma neden bu kadar nadir görülür?
Dünya'nın bir yerinde her yıl iki ile beş güneş tutulması olur, ama Ay'ın tam gölgesi yeryüzünde en fazla birkaç yüz kilometre genişliğinde bir şerit çizer. Bu yüzden aynı noktadan tam tutulma ortalama 375 yılda bir görülür. Türkiye geniş bir ülke olduğu için daha şanslıdır: Yüzyıl içinde birkaç tam tutulma şeridi Türkiye'nin bir bölümünden geçer. Yine de bir ilin merkezinden tam tutulma görmek, çoğu insan için hayatta ancak bir kez yaşanan bir olaydır; bunun için tutulma günü şeride doğru yolculuk etmek gerekir.
Tutulmayı izlerken göz güvenliği ve tutulmanın nasıl oluştuğu için Güneş Tutulması sayfasına bakabilirsiniz; orada ilinizden görülecek bir sonraki tutulmanın saatleri ve 2 Ağustos 2027 tutulmasının 81 ildeki görünüşü de yer alıyor.
Sık sorulan sorular
1999 güneş tutulması kaç dakika sürdü?
Ayın Güneş'i tamamen örttüğü tam evre, şeridin geçtiği il merkezlerinde 1 dakika 20 saniye ile 2 dakika 21 saniye arasında sürdü: en uzunu Kastamonu'da 2 dakika 21 saniye, Sivas'ta 2 dakika 9 saniyeydi. Parçalı evreler dahil bütün tutulma ise yaklaşık üç saat sürdü; Sivas'ta 13:06'da başlayıp 15:49'da bitti.
1999 güneş tutulması Türkiye'den görüldü mü?
Evet, Türkiye'nin her yerinden görüldü. Tam tutulma şeridi Bartın ve Kastamonu'dan girip Çorum, Amasya, Tokat, Sivas, Tunceli, Elazığ, Diyarbakır, Batman ve Siirt üzerinden Şırnak'a uzanan 12 il merkezini kapsadı. Şeridin dışında kalan illerde de Güneş'in en az %80'i örtüldü; en az örtülme Muğla'daydı (%82).
Türkiye'de bir sonraki tam güneş tutulması ne zaman?
30 Nisan 2060'ta. Tam tutulma Adana, Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır ve Van gibi Güneydoğu ve Doğu Anadolu'daki 21 il merkezinden görülecek. Ondan önce, 1 Haziran 2030'da İstanbul dahil 13 ilden halkalı tutulma izlenecek: Ay Güneş'in tam önüne geçecek ama kenarında parlak bir halka kalacak. İstanbul'dan tam tutulma için 3 Eylül 2081'i beklemek gerekiyor.
2006 güneş tutulması saat kaçta oldu?
29 Mart 2006'da tutulma Türkiye'de öğleden sonra yaşandı. Antalya'da 12:37'de başladı, tam evre 13:56 civarında 3 dakika 18 saniye sürdü ve tutulma 15:12'de bitti. İl merkezleri arasında en uzun tam tutulma Konya'da, 3 dakika 40 saniye sürdü.
Kaynaklar
- NASA, Eclipse Web Site: güneş tutulmaları kataloğu
- NASA Science, Eclipses
- Tarih ve saatler: Astronomy Engine ile Türkiye saatine göre hesaplanmıştır (nasıl doğruladık?).
- Ay görseli: NASA Scientific Visualization Studio.
Son güncelleme: