Ay takvimine göre ekim nedir?
Anadolu'da çiftçiler kuşaklar boyunca ekim, budama ve hasat zamanını ayın evrelerine göre seçmiştir. Bu "halk takvimi"nin temelinde bir benzetme yatar: ay büyürken bitkideki özsuyun yukarıya, yapraklara ve meyveye; ay küçülürken aşağıya, köklere çekildiğine inanılır.
Gelenekteki kurallar
- Büyüyen ay (yeni aydan dolunaya): Ürünü toprağın üstünde olan bitkiler ekilir: marul, ıspanak, maydanoz gibi yapraklılar; domates, biber, patlıcan, fasulye gibi meyve verenler; buğday ve arpa gibi tahıllar. Aşılama için de bu dönem tercih edilir.
- Küçülen ay (dolunaydan yeni aya): Ürünü toprağın altında olan bitkiler ekilir: patates, havuç, soğan, sarımsak, turp, pancar. Budama, hasat, ürünü depolamak ve yabani ot temizliği için de uygun görülür.
- Yeni ay ve dolunay: Bu günler ve çevresi "dinlenme" günleri sayılır, ekim dikim yapılmaz. Kaç gün bekleneceği kaynaklara göre bir ile üç gün arasında değişir; takvimde ana evre günü ile önceki ve sonraki gün işaretlenmiştir.
Kaynaklar bu kurallarda tam olarak birleşmez. Örneğin bazı kaynaklar kök bitkilerini yeni ay döneminde ekmeyi önerir. Takvimde yalnızca en yaygın kurallar uygulanmıştır.
Biyodinamik takvim: kök, yaprak, çiçek, meyve günleri
Avrupa'da yaygın olan biyodinamik tarım geleneği, 20. yüzyılda Alman araştırmacı Maria Thun'un takvimiyle tanınmıştır. Bu gelenekte ayın bulunduğu burcun elementine göre günler dörde ayrılır: toprak burçları (Boğa, Başak, Oğlak) kök, su burçları (Yengeç, Akrep, Balık) yaprak, hava burçları (İkizler, Terazi, Kova) çiçek, ateş burçları (Koç, Aslan, Yay) meyve günüdür. Her bitki, yenen kısmına uygun günde ekilir. Takvimde bu bilgi ayrıca gösterilmiştir; Anadolu'nun halk takviminden farklı bir gelenektir.
Uygun günü nasıl buluyoruz?
Sayfanın başındaki araçta seçtiğiniz bitkinin yenen kısmına bakarız. Halk takvimine göre toprak üstünde ürün verenler büyüyen ayda, kökü yenenler küçülen ayda ekilir; dinlenme günleri her zaman dışarıda bırakılır. Bu günlerden, ayın biyodinamik takvimde de aynı bitki türüne uygun bir burçta olduğu günler ★ ile işaretlenir: örneğin domates için meyve günü, havuç için kök günü. Yani ★, iki geleneğin aynı güne işaret ettiği günlerdir. Budama, aşılama ve hasat gibi işler yalnızca halk takvimine göre gösterilir.
Araç bitkinin ekim mevsimini bilmez. Domatesin fidesi dona dayanmaz, sarımsak ise çoğu bölgede sonbaharda dikilir. Ekim zamanını önce bölgenizin iklimine ve don tarihlerine göre seçin; ay takvimi, o mevsimin içinde gün seçmenize yardımcı olur.
Bilim ne diyor?
Ayın evrelerinin ekim verimine etkisini gösteren güçlü bir bilimsel kanıt yoktur. Bitkinin büyümesini asıl belirleyenler toprak, su, sıcaklık, gün ışığı süresi ve ekim mevsimidir. Ayın çekiminin bitkideki özsuyu hareket ettirecek kadar güçlü olmadığı kabul edilir.
Yine de konu araştırılmaya devam ediyor. Antalya'daki Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü, 2012'de başlattığı bir projede ayın dört ana evresinde kesilen kızılçam ağaçlarını incelemiş; ön bulgularda dolunay ve yeni ayda kesilen tomruklarda zararlı böceklerin arttığı gözlenmiştir. Bu çalışma ağaç kesimiyle ilgilidir, 40 ağaç üzerinde yapılmıştır ve ekim verimi hakkında bir sonuç içermez.
Takvimi, yüzyıllardır süren bir tarım geleneğini doğru tarihlerle izlemek isteyenler için hazırladık. Ekim zamanını seçerken bölgenizin iklimini ve don tarihlerini mutlaka göz önünde bulundurun.
Ayın evresi ve burcu
Ayın bugünkü durumu için Bugün Ay Nasıl?, ayın burcu için Bugün Ay Hangi Burçta? sayfalarına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ay takvimine göre ağaç budama ne zaman yapılır?
Gelenekte budama küçülen ayda, yani dolunaydan yeni aya kadar olan dönemde yapılır; bu dönemde özsuyun köklere çekildiğine inanılır. Ama asıl belirleyici mevsimdir: meyve ağaçları çoğunlukla kış sonunda, ağaçlar dinlenmedeyken ve şiddetli donlar geçtikten sonra budanır. Sayfanın başındaki araçta "Budama"yı seçerek önümüzdeki uygun günleri görebilirsiniz.
Ay takvimine göre fide ne zaman dikilir?
Gelenekte domates, biber, patlıcan gibi ürünü toprak üstünde olan sebzelerin fideleri büyüyen ayda dikilir. Ama sıcak seven bu fideler ancak don tehlikesi geçince toprağa çıkarılabilir; bu da çoğu bölgede nisan ile mayıs arasıdır. Önce mevsimi, sonra ay takviminden günü seçmek gerekir.
Ayın evresi ve burcu her gün öğle saatine (Türkiye saati) göre hesaplanmıştır. Kaynak: Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü çalışmasına ilişkin CNN Türk haberi (2016).
Son güncelleme: