Ay ile Dünya Arası Kaç Km?

Uzaklık neden her gün değişiyor?

Ay Dünya'nın çevresinde tam bir çember değil, hafif basık bir elips çizer. Yörüngenin Dünya'ya en yakın noktasına yakınberi, en uzak noktasına uzakberi denir; ay bu iki nokta arasında 27,5 günde bir gidip gelir. Güneş'in çekimi elipsin biçimini ay ay değiştirdiği için yakınberi ve uzakberi uzaklıkları da her ay biraz farklıdır. Yakınberi dolunaya denk geldiğinde ay gökyüzünde biraz daha büyük ve parlak görünür; buna süper ay denir.

Bu uzaklık nasıl ölçülüyor?

İlk tahminler iki bin yıldan eskidir. MÖ 2. yüzyılda Hipparkos, ay tutulmalarındaki gölgenin boyutundan ve farklı yerlerden görülen ay konumlarından yola çıkarak uzaklığı Dünya yarıçapının 60-67 katı olarak hesapladı. Bugünkü değer 60,3 kattır; yani şaşırtıcı derecede yakın bir tahmindi.

Bugün uzaklık milimetre düzeyinde ölçülüyor. Apollo astronotlarının ve Sovyet ay araçlarının aya bıraktığı yansıtıcı aynalara Dünya'dan lazer gönderiliyor; ışığın gidip dönmesi yaklaşık 2,5 saniye sürüyor ve bu süreden uzaklık hesaplanıyor. Ayın uzaklaştığını da bu ölçümler sayesinde biliyoruz.

Ay neden uzaklaşıyor?

Ayın çekimi Dünya'daki okyanusları kendine doğru şişirir; bu şişkinlik gelgitleri oluşturur. Dünya kendi çevresinde aydan çok daha hızlı döndüğü için şişkinliği biraz önde taşır. Öne geçmiş bu su kütlesi ayı yörüngesinde hafifçe ileri çeker; ay enerji kazanır ve her yıl biraz daha geniş bir yörüngeye çıkar. Aynı etkileşim Dünya'nın dönüşünü de frenler: günlerimiz her yüzyılda yaklaşık 2 milisaniye uzar.

Uzaklaşmanın uzun vadede bir sonucu daha var. Bugün ay ile Güneş gökyüzünde neredeyse aynı büyüklükte göründüğü için ay Güneş'i tam örtebiliyor. Ay uzaklaştıkça küçük görünecek; yüz milyonlarca yıl sonra Güneş'i tamamen örtemeyecek ve tam güneş tutulmaları sona erecek. Önümüzdeki tutulmaları Güneş Tutulması sayfasında görebilirsiniz.