Süper Ay Nedir?

Süper ay nasıl oluşur?

Ayın Dünya etrafındaki yörüngesi tam bir daire değil, hafif bir elipstir. Bu yüzden ay her ay bir kez Dünya'ya en çok yaklaşır (yakınberi), bir kez de en çok uzaklaşır (uzakberi). Yakın noktada uzaklık yaklaşık 356.000-370.000 km, uzak noktada ise 404.000-406.700 km arasındadır.

Ayın evreleri ile bu yaklaşıp uzaklaşma döngüsü aynı uzunlukta değildir. Bu yüzden dolunay bazen yakın noktaya, bazen uzak noktaya denk gelir. Dolunay yakın noktaya denk geldiğinde süper ay, uzak noktaya denk geldiğinde mikro ay oluşur. Süper aylar genellikle art arda iki üç dolunay boyunca görülür, sonra yaklaşık bir yıl ara verir.

Neden tek bir tanımı yok?

"Süper ay" bir gökbilim terimi değildir. 1979'da astrolog Richard Nolle tarafından ortaya atılmış, sonradan medyada yaygınlaşmıştır. Nolle'un tanımı, ayın o yörüngedeki en yakın konumuna %90 oranında yaklaştığı dolunaylardır. Başka kaynaklar sabit bir uzaklık eşiği kullanır. Bu yüzden bir yılda kaç süper ay olduğu kaynağa göre değişebilir.

Bu sitede, dolunay anında Dünya'ya 362.500 km'den yakın olan dolunaylara süper ay diyoruz. Bütün sayfalarımızda aynı eşiği kullanıyoruz.

Süper ay gerçekten büyük görünür mü?

Sayılar etkileyici görünse de gözle fark etmek zordur. En büyük süper ay, en küçük mikro aydan yaklaşık %14 büyük görünür; ama bu ikisini hiçbir zaman yan yana göremeyiz, aralarında aylar vardır. Ortalama bir dolunayla karşılaştırıldığında fark yalnızca %7 civarındadır.

Süper ayın asıl dikkat çeken yanı parlaklığıdır. Ay daha yakın olduğu için yaklaşık %15-30 daha fazla ışık yansıtır. Şehir dışında, açık bir gecede gölgelerin daha keskin düştüğünü fark edebilirsiniz.

Fotoğraflarda gördüğünüz devasa aylar ise çoğunlukla çok uzun odaklı objektiflerle ve ufuktaki binaların ya da dağların arkasından çekilmiştir. Gözümüzün ufuktaki ayı büyük algılaması da (ay yanılsaması) bu etkiyi artırır. Bunu Dolunay sayfasında anlattık.

Süper ay deprem tetikler mi?

Türkiye'de her süper ayda bu soru gündeme gelir. Kısa cevap: Süper ayın deprem tetiklediğine dair bir kanıt yoktur ve süper ay tarihleri deprem tahmini için kullanılamaz.

Ay ve Güneş'in çekimi, okyanuslarda olduğu gibi yer kabuğunda da çok küçük gelgitler oluşturur. Bazı bilimsel çalışmalar, zaten kırılmanın eşiğinde olan faylarda bu küçük ek yükün etkisini istatistiksel olarak incelemiştir. Ancak bu etki, depremlerin asıl nedeni olan ve yüzyıllar boyunca biriken gerilimin yanında çok küçüktür. Süper ayda ay yalnızca biraz daha yakındır; gelgit kuvveti normal bir dolunaya göre çok az artar. Türkiye'deki depremler süper ay olsun olmasın her zaman olabilir. Deprem hazırlığı, takvimden bağımsız olarak her zaman yapılmalıdır.

Deniz suyu yükselir mi?

Süper ay döneminde gelgitler biraz daha güçlüdür; okyanus kıyılarında deniz suyu normal dolunaya göre birkaç santimetre daha yükselebilir. Türkiye kıyılarında ise gelgit zaten çok küçük olduğu için bu fark pratikte hissedilmez.