Yeni Ay

Yeni ay neden görünmez?

Ayın her zaman Güneş'e bakan yarısı aydınlıktır. Yeni ayda ay, Dünya ile Güneş arasına girdiği için bu aydınlık yarı tam olarak bize ters düşer. Bize dönük olan yüz, ayın gece yaşayan tarafıdır.

Bir sebep daha var: Ay o gün gökyüzünde Güneş'in hemen yanındadır. Onunla birlikte sabah doğar, akşam batar. Gündüz gökyüzü o kadar parlaktır ki ayın karanlık yüzünü seçmek mümkün olmaz. Gece olduğunda ise ay çoktan batmıştır.

Yeni ay ile Hicri ayın başı aynı şey mi?

Hayır, ve karıştırılması çok yaygındır. Astronomide yeni ay, ayın Güneş ile aynı boylama geldiği andır ve bu an gözle görülemez. Hicri takvimde ise ay, yeni aydan sonra ilk ince hilalin görülebildiği akşam başlar.

Hilal, yeni aydan hemen sonra görünmez. Ayın Güneş'ten yeterince uzaklaşması ve gün batımından sonra ufkun üzerinde kalması gerekir. Bu genellikle yeni aydan bir iki gün sonrasına denk gelir. Bu yüzden takvimdeki yeni ay tarihi ile Ramazan ya da bayram gibi Hicri ayların ilk günü çoğu zaman aynı gün değildir.

Türkiye'de Diyanet, hilalin görülebilirliğine dair astronomik ölçütlere dayanan hesaplı bir takvim kullanır. Resmî dinî günler için her zaman Diyanet'in takvimine bakmak gerekir. Bu sayfadaki tarihler yalnızca astronomik yeni ayı gösterir.

Güneş tutulması neden sadece yeni ayda olur?

Güneş tutulması, ayın Güneş'in önünden geçip onu kısmen ya da tamamen örtmesidir. Bunun için ayın Dünya ile Güneş'in arasında olması gerekir. Bu da yalnızca yeni ayda olur.

Peki neden her yeni ayda tutulma olmuyor? Çünkü ayın yörüngesi, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesine göre yaklaşık 5 derece eğiktir. Çoğu yeni ayda ay, Güneş'in biraz üstünden ya da altından geçer. Tutulma ancak yeni ay, iki yörüngenin kesiştiği noktaya yakın bir zamana denk geldiğinde yaşanır. Bu durum yılda iki ile beş kez gerçekleşir ve her tutulma Dünya'nın yalnızca bir bölümünden görülür.

Yıldız gözlemi için en iyi hafta

Yeni ay günleri, gökyüzü meraklılarının en çok beklediği zamandır. Ayın ışığı geceyi aydınlatmadığı için sönük yıldızlar, Samanyolu ve meteor yağmurları çok daha iyi görülür. Yeni aydan önceki ve sonraki birkaç gece de ay ya çok geç doğar ya da çok erken batar, gökyüzü yine karanlık kalır.

Şehir ışıklarından uzak bir yere gidecekseniz, sayfanın başındaki planlayıcıdan ilinizi seçip önümüzdeki iki haftanın en karanlık gecelerini görebilirsiniz.

Karanlık saatleri nasıl hesaplıyoruz?

Güneş battıktan sonra gökyüzü hemen kararmaz; Güneş ufkun 18 derece altına inene kadar alacakaranlık sürer. Gökbilimciler bu noktadan sonrasına "astronomik gece" der: sönük yıldızlar ve Samanyolu ancak o zaman tam olarak görünür. Planlayıcı her gece için önce bu astronomik geceyi bulur, sonra ayın ufkun üzerinde olduğu saatleri çıkarır. Geriye kalan, gökyüzünün hem Güneş hem ay ışığından arındığı saatlerdir. Hesap seçtiğiniz ilin konumuna göre yapılır; doğudaki illerde gece daha erken başlar, kuzeydeki illerde yaz geceleri daha kısadır.

Bu saatler gökyüzünün kendisini anlatır; bulutları ve ışık kirliliğini hesaba katamaz. Şehir merkezinde en karanlık gecede bile yalnızca parlak yıldızlar görülür. Gözlem için ışıklardan en az birkaç on kilometre uzaklaşmak ve gözlerin karanlığa alışması için 20-30 dakika beklemek gerekir.

Aydan bakınca: "dolu Dünya"

Yeni ayda ayın bize bakan yüzü karanlıktır, ama o yüzde duran biri için durum tam tersidir. Aydan bakan biri gökyüzünde neredeyse tamamı aydınlık bir Dünya görürdü. Ay ve Dünya evreleri birbirinin tersidir: bizde yeni ay varken ayda "dolu Dünya" vardır. Bu parlak Dünya ışığı, birkaç gün sonra hilalin karanlık kısmını hafifçe aydınlatan ışıktır.