Ay Evreleri Nedir?

Ay evreleri nasıl oluşur?

Güneş, ayın her zaman bir yarısını aydınlatır. Tıpkı Dünya'da olduğu gibi ayda da bir gündüz yarısı ve bir gece yarısı vardır. Ay Dünya'nın etrafında dönerken biz bu gündüz yarısının bazen tamamını, bazen bir kısmını, bazen de hiçbir yerini göremeyiz.

Ay, Güneş ile Dünya'nın arasındayken aydınlık yarısı bize ters düşer ve ayı göremeyiz. Buna yeni ay denir. Ay yörüngesinde ilerledikçe aydınlık yarının giderek daha büyük bir kısmı görünür hale gelir. Ay Dünya'nın Güneş'e göre tam arka tarafına geldiğinde aydınlık yarının tamamını görürüz. Bu da dolunaydır. Sonra aynı yol geriye doğru izlenir.

Sık yapılan bir yanılgı, ayın karanlık kısmının Dünya'nın gölgesi olduğunu düşünmektir. Öyle değildir. Dünya'nın gölgesi aya yalnızca ay tutulmalarında düşer ve bu durum yılda en fazla birkaç kez, sadece dolunay sırasında yaşanır. Evrelerde gördüğümüz karanlık kısım, ayın o an gece yaşayan tarafıdır.

Ayın 8 evresi

Bir ay döngüsünde dört ana evre ve aralarında dört ara evre bulunur. Aşağıdaki tabloda evreler sırasıyla yer alıyor. Ay yaşı, son yeni aydan bu yana geçen gün sayısıdır.

Ana evreler bir an, ara evreler bir dönemdir

Yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördün aslında tek bir andır. Örneğin dolunay, ayın Güneş'in tam karşısına geldiği dakikadır. Takvimlerde bu anın düştüğü günün tamamı "dolunay günü" olarak gösterilir. Hilal ve şişkin ay ise ana evreler arasındaki yaklaşık bir haftalık dönemlerin adıdır.

Gözle bakıldığında fark biraz daha esnektir. Ay, dolunaydan bir gün önce ve bir gün sonra da neredeyse yuvarlak görünür. Bu yüzden "dolunay üç gün sürer" denir. Astronomik olarak ise dolunay tek bir andır.

Bir ay döngüsü kaç gün sürer?

İki yeni ay arasında ortalama 29 gün 12 saat 44 dakika (29,53 gün) geçer. Buna sinodik ay denir. Ancak her döngü aynı uzunlukta değildir. Ayın Dünya etrafındaki yörüngesi tam bir daire değil, hafif bir elips olduğu için hızı değişir. 2000-2100 yılları arasındaki bütün döngüleri hesapladık: en kısası 29,27 gün, en uzunu 29,82 gün sürüyor.

Ay, Dünya'nın etrafındaki asıl turunu aslında daha kısa sürede, yaklaşık 27,3 günde tamamlar. Fakat bu sürede Dünya da Güneş'in etrafında ilerlediği için ayın Güneş'e göre aynı konuma gelmesi iki gün kadar daha sürer. Evreleri belirleyen de Güneş'e göre konumdur.

Türkiye'den bakınca ay hangi taraftan dolar?

Türkiye kuzey yarımkürededir. Buradan bakıldığında ay sağ taraftan dolmaya başlar: büyüyen hilalin ve ilk dördünün sağ tarafı aydınlıktır. Dolunaydan sonra yine sağ taraftan eksilir: küçülen ayın aydınlık kısmı sol tarafta kalır.

Kısacası, ayın sağ tarafı aydınlıksa ay büyüyor, sol tarafı aydınlıksa küçülüyor demektir. Akşam saatlerinde batı ufkunda görülen ince hilal her zaman büyüyen hilaldir. Sabaha karşı doğuda görülen ise küçülen hilaldir.

Güney yarımkürede tersi geçerli

Avustralya, Güney Afrika ya da Arjantin gibi güney yarımküre ülkelerinden bakıldığında ay baş aşağı görünür. Bu yüzden orada büyüyen ayın sol tarafı aydınlıktır. Ekvatora yakın ülkelerde ise hilal yana yatmış, bir kayık gibi görünür.

Ay evreleri ve takvimler

Ay evreleri insanlığın ilk takvimlerinden biridir. "Ay" kelimesinin hem gökteki cismi hem de bir takvim ayını anlatması bundandır. Bugün de Hicri takvimde her ay, yeni aydan sonra hilalin görülmesiyle başlar. Ramazan'ın başlangıcı ve bayram tarihleri bu yüzden her yıl yaklaşık 11 gün öne kayar.

Bugün ayın hangi evrede olduğunu, kaç günlük olduğunu ve bulunduğunuz ilde ne zaman doğacağını görmek için Bugün Ay Nasıl? sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• NASA Science, Moon Phases
• Evre tarihleri ve döngü süreleri: Astronomy Engine ile hesaplanmıştır.